Wat gebeurt er in je brein als muziek je raakt? Lotte Kuiper neemt je mee op ontdekkingsreis

15 november 2026 | Concert, Fanfareorkest, Nieuws

Waarom krijg je kippenvel van bepaalde muziek? Waarom kan een melodie je ontroeren, herinneringen oproepen of juist helemaal tot rust brengen? En waarom lukt die ene solo thuis moeiteloos, terwijl je op het podium ineens je zenuwen niet meer de baas bent? Tijdens het najaarsconcert van muziekvereniging Sint Caecilia op 28 november komen muziek en psychologie op een bijzondere manier samen. GZ-psycholoog en oud-lid Lotte Kuiper neemt het publiek mee in de fascinerende wisselwerking tussen muziek en ons brein. Niet met een college, maar door samen te luisteren, te ervaren en te ontdekken.

Van hoorn naar psychologie

Muziek is voor Lotte Kuiper altijd vanzelfsprekend onderdeel van haar leven geweest. Ze groeide op in een muzikaal gezin: haar vader speelt klarinet, haar moeder hoorn, zus op trompet en broertje slagwerk. “Thuis was er altijd muziek. We gingen met z’n allen naar de open dag van de muziekschool en daar mochten we een instrument kiezen. Ik wilde graag hoorn spelen, maar ik had mijn voortanden nog niet. Dat mocht dus nog niet. Gelukkig is het uiteindelijk toch de hoorn geworden.”

Haar moeder speelde bij Sint Caecilia en zus Femke maakt al jaren deel uit van het fanfareorkest. Lotte begon zelf in het opleidingsorkest. Daarna volgden onder meer een symfonieorkest, verschillende ensembles en twee jaar vooropleiding aan het conservatorium. Ook haar studie psychologie liep ondertussen. Uiteindelijk koos ze ervoor om zich verder te ontwikkelen in dat vakgebied, maar muziek bleef altijd een belangrijke rol spelen.

Een bijzondere muzikale herinnering bewaart ze aan haar tijd bij het Nederlands Studenten Orkest. “In mijn studententijd ben ik een keer een maand weggeweest met het NSO. We speelden Mahler 9 en gingen daarmee langs alle grote concertzalen in Nederland. Voor hoorn is dat een geweldig stuk. Een maand lang alleen maar spelen, en natuurlijk ’s avonds ook feesten. Die herinnering is heel waardevol.”

Waarom muziek ons zo kan raken

In haar werk als GZ-psycholoog houdt Lotte zich bezig met de ontwikkeling en het welzijn van kinderen en jongeren. Haar kennis van de psychologie en neuropsychologie heeft haar kijk op muziek verdiept. Want muziek doet veel meer met ons dan we misschien beseffen.
“Als je muziek luistert, worden ontzettend veel gebieden in je brein geactiveerd. Maar uiteindelijk gaat het natuurlijk vooral om het gevoel dat muziek teweegbrengt. Dat je geraakt wordt of je verbonden voelt met anderen. Daar draait muziek om.”

Waarom de ene compositie iemand tot tranen toe roert en een ander juist onverschillig laat, verschilt per persoon. Dat heeft volgens Lotte veel te maken met de herinneringen en betekenissen die we aan muziek verbinden. “Ik ben bijvoorbeeld opgegroeid met fanfare. Daardoor word ik sneller geraakt door fanfaremuziek. Aan zo’n klank zitten voor mij allerlei herinneringen vast. Het is een combinatie van wat je hebt meegemaakt en wat muziek voor jou betekent.”

Toch is er ook een gemeenschappelijke factor: muziek spreekt ons emotiecentrum aan. En dat kan een grote invloed hebben op hoe we ons voelen. Muziek kan bijvoorbeeld helpen om stress te verminderen. Via de hersenen beïnvloedt muziek onder andere de activiteit van de amygdala, een gebied dat een belangrijke rol speelt bij angst en emoties. Afhankelijk van de muziek kan dat bijdragen aan ontspanning, maar muziek kan ons ook juist activeren.

Muziek verbindt, soms zonder woorden

Dat muziek veel meer kan betekenen dan alleen een prettige vrijetijdsbesteding, ziet Lotte ook terug in haar werk. Ze is steeds meer gaan geloven in het belang van muziekverenigingen, juist voor kinderen en jongeren. “Een muziekvereniging kan een plek zijn waar je je gezien voelt, waar je mag zijn wie je bent en waar je wordt opgenomen in een groep. Dat is ontzettend belangrijk. Kinderen kunnen er groeien in hun zelfvertrouwen. Ze leren iets nieuws, merken dat ze beter worden en kunnen daar trots op zijn.”

In haar werk komt ze regelmatig kinderen en jongeren tegen die zich eenzaam voelen of het idee hebben dat ze er niet bij horen. Dan kijkt ze niet alleen naar wat er binnen de behandelkamer mogelijk is, maar juist ook naar de omgeving van het kind. Waar wordt iemand blij van? Bij welke groep zou een kind zich willen aansluiten? En hoe kan het sociale netwerk worden versterkt? “Ik geloof dat muziekverenigingen daarin veel kunnen betekenen. Een behandeling in de geestelijke gezondheidszorg stopt op een gegeven moment, maar de omgeving van een kind blijft. Juist daarom is het zo waardevol als een kind ergens een plek heeft waar het zich thuis voelt.”

Ook in haar therapieën gebruikt Lotte regelmatig muziek. Samen met een kind luistert ze naar een muziekstuk en bespreekt ze wat het oproept en wat je daarbij voelt. Voor kinderen bij wie het lastig is om over emoties te praten, kan muziek een ingang bieden. Maar ook voor kinderen die juist heel veel praten, kan het prettig zijn om samen even geen woorden nodig te hebben. “Het mooie is dat je bij muziek vooral iets aan het doen bent. Soms zijn er gewoon even geen woorden nodig. Er zit iets heel verbindends in het samen doen. Dat vind ik ook zo mooi aan Sint Caecilia: er voor elkaar zijn. Daar kan ik echt door ontroerd raken.”

Waarom lukt die solo thuis wel, maar op het podium niet?

Ook voor muzikanten zelf heeft muziek een bijzondere uitwerking op het brein. Iedereen die weleens een solo heeft gespeeld, kent misschien het gevoel: thuis gaat het prima, tijdens de repetitie ook, maar zodra het moment daar is, lijken je vingers en ademhaling ineens een eigen leven te leiden.

Voor Lotte is dat heel begrijpelijk. “Op zo’n moment neemt je stresssysteem het over. De amygdala, ons alarmsysteem, reageert alsof er gevaar dreigt. Terwijl je natuurlijk niet echt in gevaar bent, kan het podium toch heel kwetsbaar voelen.” Het lichaam reageert daarop: de hartslag gaat omhoog, spieren spannen zich aan en de ademhaling versnelt. Precies de dingen die een muzikant juist rustig wil houden om goed te kunnen spelen.

Gelukkig kun je leren om met die spanning om te gaan. Lotte noemt onder andere het oefenen met helpende gedachten, bewust ademhalen en het herhaaldelijk aangaan van spannende situaties. “Je lichaam zegt misschien: ik wil dit niet, ik ga dit nooit meer doen. Maar door het toch steeds weer te proberen, ervaar je dat er geen ramp gebeurt. Zo leer je jezelf dat het veilig is.”

Ook visualiseren kan helpen. Door je ogen te sluiten en je een optreden stap voor stap voor te stellen, inclusief een positief verloop, kun je jezelf mentaal voorbereiden. “Topsporters doen dat ook. Je stelt je voor hoe het gaat zijn en beeldt je in dat het lukt. Onderzoek laat zelfs zien dat bij zo’n visualisatie dezelfde hersengebieden actief kunnen worden als wanneer je de beweging daadwerkelijk uitvoert. Je traint dus als het ware je vaardigheid, zonder dat je het op dat moment echt doet. Dat vind ik toch bizar!”

Niet alleen begrijpen, maar vooral ervaren

Tijdens het concert op 28 november wil Lotte de bezoekers laten kennismaken met deze bijzondere wereld van muziek en het brein. Daarbij wordt het geen traditioneel hoorcollege. Het publiek wordt actief betrokken en gaat zelf ervaren wat muziek met je kan doen. “We gaan samen ritme ervaren en samen zingen. Ik wil laten voelen dat muziek verschillende emoties kan oproepen. Waarom word je van het ene muziekstuk heel blij, terwijl een ander stuk je misschien juist angstig maakt of kippenvel bezorgt? Daar ga ik uitleg over geven. Ook zal er een brein te zien zijn, zodat we bijvoorbeeld kunnen kijken waar bepaalde emoties in de hersenen ontstaan.”

De muziek van het fanfareorkest sluit aan bij het thema en vormt samen met de verhalen en voorbeelden een muzikale ontdekkingsreis. Maar hoewel Lotte het interessant vindt om te begrijpen wat er precies in onze hersenen gebeurt, wil ze tijdens het concert vooral ruimte laten voor de persoonlijke beleving. “Ik vind het heel interessant om te snappen wat er in het brein gebeurt bij muziek, maar ik geloof ook dat muziek iets overstijgends heeft. Het is niet allemaal wetenschappelijk te verklaren. Het is iets ongrijpbaars en juist dat vind ik mooi. Ik wil tijdens het concert niet alleen vertellen welk stofje er in je hersenen vrijkomt, maar vooral samen ontdekken: wat voel je en wat ervaar je?” Misschien is dat wel de mooiste reden om erbij te zijn. Want of je nu zelf muzikant bent, graag naar muziek luistert of gewoon nieuwsgierig bent naar de werking van je eigen brein: muziek doet iets met iedereen. En op 28 november kun je dat niet alleen horen, maar ook zelf ervaren.


Het najaarsconcert ‘Frames of Mind’ van muziekvereniging Sint Caecilia vindt plaats op zaterdag 28 november 2026 in het Eemklooster Onze Lieve Vrouw ter Eem (Daam Fockemalaan 22, Amersfoort). Er zijn twee uitvoeringen: een matinee om 16.30 uur en een avondconcert om 20.00 uur. Beide concerten duren ongeveer 1 uur en 15 minuten en zijn zonder pauze. Kaarten kosten €20 en zijn te bestellen via sintcaecilia.nl/najaarsconcert.